Archieven van het ministerie van Oorlog, het Belgische Leger en de Openbare Weermacht betreffende de Eerste Wereldoorlog

Item

Title

Archieven van het ministerie van Oorlog, het Belgische Leger en de Openbare Weermacht betreffende de Eerste Wereldoorlog

Description

Archief van het War Heritage Institute met stukken over het ministerie van Oorlog, het Belgische Leger en de Openbare Weermacht betreffende de Eerste Wereldoorlog. Datering: 1914-1920 (1888-1946). Omvang: 9804 nummers.

Identifier

be_klm_mra

Alternative Title

Archiefbestand

Date

1914 -1920 ( 1888 -1946)

Type

fonds

Language

Het merendeel van de documenten is in het Frans opgesteld. Het Nederlands, Engels, Duits, Russisch en Italiaans zijn echter in bepaalde bestanddelen vertegenwoordigd.

Source

INVENTARIS COMPLEET_Versie 2025_DEF.pdf pp. 1-54

Relation

source_node_id=root

Rights

See source inventory and repository rules.

Provenance

5 INHOUDSOPGAVE
ALGEMENE BESCHRIJVING VAN HET ARCHIEF ............................... 41
IDENTIFICATIE ................................ ................................ ................................ ..................... 41
GESCHIEDENIS VAN ARCHIEFVORMERS EN ARCHIEF ................................ .............. 41
Archiefvormers ................................ ................................ ................................ ............... 41
1. Organisatie van het ministerie van Oorlog ................................ ........................... 41
a. Het kabinet ................................ ................................ ................................ ........ 41
b. De 1ste Algemene Directie ................................ ................................ ............... 41
c. Het Algemeen Secretariaat (Secrétariat Général, SG) ................................ ...... 42
d. Direction Générale de l’Armement et des Services Techniques de l’Armée
(DGASTA) ................................ ................................ ................................ ............ 42
e. Direction des Voies et Communications (DVC) ................................ .............. 42
f. Direction Générale des Bâtiments Militaires (DGBM) ................................ .... 43
g. Inspection Général de l’Armée (IGA) ................................ .............................. 43
h. Inspection Général du Service de Santé (IGSS) ................................ ............... 44
i. Inspection Général des Services de l’Intendance (IGSI) ................................ .. 44
j. Commandement Supérieur de la Base de Calais (CSBC) ................................ 44
k. Commandement Supérieur Territorial de Havre ................................ .............. 45
l. Militair Cartografisch Instituut ................................ ................................ ......... 45
2. Organisatie van het Belgische Leger ................................ ................................ .... 46
a. Het groothoofdkwartier ................................ ................................ .................... 46
b. De generale staf in het groothoofdkwartier ................................ ...................... 46
c. De legerdivisies en de onderliggende eenheden ................................ ............... 47
3. De organisatie van de Openbare Weermacht ................................ ....................... 49
Archief ................................ ................................ ................................ ............................ 50
1. Geschiedenis en verwerving ................................ ................................ .................. 50
INHOUD EN STRUCTUUR ................................ ................................ ................................ ... 51
Inhoud ................................ ................................ ................................ ............................. 51
Selecties en vernietigingen ................................ ................................ ............................. 52
Toekomstige aangroei/aanvullingen ................................ ................................ ............... 52
Ordening ................................ ................................ ................................ ......................... 52
RAADPLEGING EN GEBRUIK ................................ ................................ ............................ 54
Voorwaarden voor de raadpleging ................................ ................................ .................. 54
Voorwaarden voor de reproductie ................................ ................................ .................. 54
Taal en schrift van de documenten ................................ ................................ ................. 54
Aanwijzingen voor het gebruik ................................ ................................ ....................... 54
VERWANT MATERIAAL ................................ ................................ ................................ ..... 55
Documenten met een verwante inhoud ................................ ................................ ........... 55
Bibliografie ................................ ................................ ................................ ..................... 56

6 BESCHRIJVINGSBEHEER ................................ ................................ ................................ .... 57
INVENTARIS ................................ ................................ ................................ .... 59
MINISTERIE VAN OORLOG ................................ ................................ ........ 59
1STE ALGEMENE DIRECTIE ................................ ................................ ........................... 59
I. 1STE DIRECTIE ................................ ................................ ................................ ............ 59
A. 4de bureau ................................ ................................ ................................ .................. 60
II. 2DE DIRECTIE ................................ ................................ ................................ .............. 61
A. Dossiers inzake de eenheid autokanonnen ................................ ................................ . 62
III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ ................ 63
IV. 6DE BUREAU MILITAIR GERECHT ................................ ................................ ......... 63
2DE ALGEMENE DIRECTIE ................................ ................................ ............................. 63
I. 5DE BUREAU ................................ ................................ ................................ ................ 63
3DE ALGEMENE DIRECTIE ................................ ................................ ............................. 63
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 63
DIVERSE PRE -WOI ................................ ................................ ................................ ............. 64
I. ALGEMEEN SECRETARIAAT ................................ ................................ ................... 64
MINISTERIE VAN OORLOG ................................ ................................ ........ 65
KABINET ................................ ................................ ................................ ............................... 65
I. ORGANISATIE MINISTERIE EN LEGER ................................ ................................ .. 65
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 65
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 66
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 67
D. Staten ................................ ................................ ................................ .......................... 69
II. SAMENWERKEN MET ANDERE MINISTERIES ................................ ..................... 70
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 70
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 70
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 71
III. BEHEER FINANCIËN ................................ ................................ ................................ .. 71
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 71
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 71
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 71
IV. MILITAIRE RECHTSPRAAK EN VEILIGHEID ................................ ........................ 72
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 72
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 74
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 74
D. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................... 75
V. VRIJ VERKEER EN VRIJGELEIDEN ................................ ................................ ......... 75
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 75
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 76
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 76
VI. CENSUUR EN PERS ................................ ................................ ................................ ..... 76

7 A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 76
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 77
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 77
VII. PROPAGANDA ................................ ................................ ................................ ............. 78
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 78
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 78
VIII. ACHTERWAARTSE ZONE EN MILITAIRE BASIS ................................ ................. 79
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 79
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 80
C. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................... 81
IX. OPLEIDINGSCENTRA ................................ ................................ ................................ . 81
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 81
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 81
X. DECORATIES EN ONDERSCHEIDINGEN ................................ ................................ 82
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 82
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 82
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 82
XI. MEDISCH ................................ ................................ ................................ ...................... 83
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 83
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 84
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 84
XII. STEUN AAN WERKEN VOOR MILITAIREN ................................ ........................... 85
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 85
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 85
XIII. ONTSPANNING VOOR MILITAIREN ................................ ................................ ....... 87
A. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 87
XIV. DIEREN ................................ ................................ ................................ .......................... 88
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 88
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 89
XV. FABRIEKEN VOOR HET BELGISCHE LEGER ................................ ........................ 90
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 90
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 91
C. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................... 91
XVI. GASMASKERS ................................ ................................ ................................ .............. 92
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 92
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 92
XVII. ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ................. 92
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 92
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 93
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 93
D. Staten ................................ ................................ ................................ .......................... 94
E. Plannen ................................ ................................ ................................ ....................... 94

8 XVIII. SAMENWERKING MET DE DIRECTION DES VOIES ET
COMMUNICATIONS ................................ ................................ ................................ ............. 94
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 94
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 95
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 95
D. Staten ................................ ................................ ................................ .......................... 96
XIX. AMERIKAANSE KREDIETEN ................................ ................................ .................... 96
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 96
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 96
XX. AMERIKAANS EXPEDITIELEGER ................................ ................................ ........... 96
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 96
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ....................... 96
XXI. MILITAIRE ATTACHÉS EN INTERNATIONALE UITWISSELING VAN
INFORMATIE ................................ ................................ ................................ ......................... 97
XXII. BEZOEKEN VAN AFGEVAARDIGDEN VAN VREEMDE MOGENDHEDEN ..... 99
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ ............ 99
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 100
XXIII. INTERNERING IN NEDERLAND ................................ ................................ ... 101
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 101
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 101
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 101
XXIV. KRIJGSGEVANGENEN ................................ ................................ .................... 102
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 102
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 103
XXV. HET ONBEZETTE BELGIË ................................ ................................ ................... 103
XXVI. ZONES BEVRIJD EN GECONTROLEERD DOOR GEALLIEERDE LEGERS 104
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 104
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 104
C. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 105
D. Kaarten ................................ ................................ ................................ ..................... 105
XXVII. KUSTVERDEDIGING ................................ ................................ ....................... 105
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 105
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 105
XXVIII. RECUPERATIE EN OORLOGSBUIT ................................ .............................. 106
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 106
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 107
XXIX. KABINET PRÉ -WERELDOORLOG I ................................ .............................. 108
MINISTERIE VAN OORLOG ................................ ................................ ...... 110
DIRECTION DES VOIES ET COMMUNICATIONS ................................ .................... 110
I. ALGEMEEN ................................ ................................ ................................ ................ 110
II. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 111

9 III. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 113
IV. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 114
MINISTERIE VAN LANDSVERDEDIGING ................................ ............. 115
GENERALE STAF ................................ ................................ ......................... 115
MILITAIRE AFGEVAARDIGDE BIJ HET MINISTERIE VAN SPOORWEGEN ... 115
I. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 115
GENERALE STAF ................................ ................................ ......................... 117
1STE SECTIE ................................ ................................ ................................ ....................... 117
I. ORDERS ................................ ................................ ................................ ....................... 117
II. INSTRUCTIES, DIENSTNOTA'S EN OMZENDBRIEVEN ................................ ..... 118
III. DAGDOSSIERS ................................ ................................ ................................ ........... 120
IV. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 124
V. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 125
VI. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 129
VII. HISTORIEKEN ................................ ................................ ................................ ............ 134
VIII. RAPPORTEN ................................ ................................ ................................ ............... 135
IX. PLANNEN ................................ ................................ ................................ .................... 137
X. KAARTEN ................................ ................................ ................................ ................... 138
XI. STUDIES ................................ ................................ ................................ ...................... 138
XII. OPVOLGEN VAN DE LUCHTVAART ................................ ................................ ..... 139
A. Algemeen ................................ ................................ ................................ ................. 139
B. Compagnie d'Aerostiers du Genie ................................ ................................ ............ 139
C. Compagnie des Aviateurs ................................ ................................ ........................ 140
2DE SECTIE ................................ ................................ ................................ ......................... 142
I. ORGANISATIE EN ALGEMENE WERKING ................................ .......................... 142
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 142
B. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 145
II. AFFAIRES CIVILES ................................ ................................ ................................ ... 147
III. VERWERKEN VAN INGEKOMEN INLICHTINGEN ................................ ............. 148
A. Registratie ................................ ................................ ................................ ................ 148
B. Verslagen en rapporten ................................ ................................ ............................ 152
IV. VERSPREIDEN VAN INLICHTINGEN ................................ ................................ .... 155
A. Informatiebulletin ................................ ................................ ................................ ..... 155
B. Instructies ................................ ................................ ................................ ................. 160
C. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 160
D. Nota's ................................ ................................ ................................ ........................ 165
E. Studies ................................ ................................ ................................ ...................... 166
F. Brochures ................................ ................................ ................................ ................. 168
G. Staten ................................ ................................ ................................ ........................ 169

10 H. Slagordes ................................ ................................ ................................ .................. 169
I. Kaarten ................................ ................................ ................................ ....................... 169
V. DIENST CENSUUR ................................ ................................ ................................ ..... 171
A. Organisatie ................................ ................................ ................................ ............... 171
B. Het opvolgen van de post ................................ ................................ ......................... 172
C. Het opvolgen van drukwerken ................................ ................................ ................. 174
D. Het opvolgen van foto's ................................ ................................ ............................ 176
VI. TOPOGRAFISCHE DIENST ................................ ................................ ....................... 176
3DE SECTIE ................................ ................................ ................................ ......................... 177
I. ALGEMEEN ................................ ................................ ................................ ................ 177
II. ORDERS ................................ ................................ ................................ ....................... 177
III. DAGDOSSIERS ................................ ................................ ................................ ........... 178
IV. DAGDOSSIERS VAN DE DIENST VOERTUIGEN ................................ ................. 180
V. ORGANISATIE EN OPLEIDING ................................ ................................ ............... 180
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 180
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 182
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 183
VI. GETALSTERKTE, VERSTERKINGEN, OVERPLAATSINGEN EN MUTATIES . 185
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 185
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 189
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 189
D. Staten ................................ ................................ ................................ ........................ 191
VII. LOGISTIEK ................................ ................................ ................................ .................. 192
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 192
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 194
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 194
D. Staten ................................ ................................ ................................ ........................ 196
VIII. MEDISCH ................................ ................................ ................................ .................... 197
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 197
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 197
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 197
D. Lijsten ................................ ................................ ................................ ....................... 198
IX. BEWAPENING ................................ ................................ ................................ ............ 198
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 198
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 202
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 202
D. Staten ................................ ................................ ................................ ........................ 204
X. ONTSPANNING VOOR MILITAIREN ................................ ................................ ..... 204
4DE SECTIE ................................ ................................ ................................ ......................... 205
I. ALGEMEEN ................................ ................................ ................................ ................ 205
II. DAGELIJKSE ORDERS ................................ ................................ .............................. 206
III. DAGDOSSIERS ................................ ................................ ................................ ........... 206

11 IV. HET OPVOLGEN VAN DE SPOORWEGVERBINDINGEN ................................ ... 208
V. HET OPVOLGEN VAN DE SPOORWEGCOMMISSIES ................................ ......... 210
VI. HET SAMENWERKEN MET LEGERS ................................ ................................ ..... 211
VII. HET INRICHTEN, GEBRUIK EN ONDERHOUDEN VAN OPSLAGPLAATSEN EN
SPOORWEGINFRASTRUCTUUR ................................ ................................ ...................... 212
VIII. HET OPVOLGEN VAN DE VOORRADEN ................................ .............................. 215
IX. HET OPVOLGEN VAN DE ACHTERHOEDEDIENSTEN ................................ ...... 216
A. Direction des Chemins de Fer de l'Armée de Campagne en de Commission
Regulatrice ................................ ................................ ................................ .................... 216
B. Direction des Services de l'Arrière ................................ ................................ ........... 216
C. Dienst Transports par Eaux Intérieurs (TEI) ................................ ............................ 217
X. KAARTEN ................................ ................................ ................................ ................... 217
BELGISCHE MISSIE BIJ HET AMERIKAANSE GROOT
HOOFDKWARTIER ................................ ................................ ...................... 218
CHEF VAN DE MISSIE ................................ ................................ ................................ ...... 218
I. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 218
II. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 220
III. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 220
IV. STATEN ................................ ................................ ................................ ....................... 221
BELGISCHE MISSIE BIJ HET BRITS GROOTHOOFDKWARTIER . 221
CHEF VAN DE MISSIE ................................ ................................ ................................ ...... 221
I. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 221
II. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 225
III. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 226
IV. RAPPORTEN ................................ ................................ ................................ ............... 230
V. AFFICHES ................................ ................................ ................................ .................... 230
DIRECTEUR DES SERVICES ................................ ................................ .......................... 231
I. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 231
II. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 232
III. RAPPORTEN ................................ ................................ ................................ ............... 234
BELGISCHE MISSIE BIJ HET BRITSE IV LEGER ................................ ..................... 234
BELGISCHE MISSIE BIJ HET BRITSE GROOT HOOFDKWARTIER (III KORPS)
................................ ................................ ................................ ................................ ................ 235
BELGISCHE MISSIE BIJ HET BRITSE GROOT HOOFDKWARTIER (5DE BRITSE
LEGER) ................................ ................................ ................................ ................................ . 235
BELGISCHE MISSIE BIJ HET BRITSE 5DE LEGER EN HET BRITSE XV KORPS
................................ ................................ ................................ ................................ ................ 235

12 DIENST VAN DE PROVOOST ................................ ................................ .... 236
PROVOOST BIJ HET BRITSE IV LEGER TE KOKSIJDE ................................ ......... 236
PROVOOST BIJ HET BRITSE LEGER TE KOKSIJDE (VERMOEDELIJK VAN
DETACHEMENT 33IEME DIRECTION) ................................ ................................ ....... 237
PROVOOST BIJ HET BRITSE XV EN IV LEGER TE KOKSIJDE ........................... 237
DÉTACHEMENTS D'INTERPRÈTES AUPRÈS DES TROUPES
BRITANNIQUES EN BELGIQUE ................................ ............................... 238
BELGISCHE MISSIE BIJ HET FRANSE HOOFDKWARTIER ............ 239
I. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 239
II. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 242
III. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 243
IV. INLICHTINGENBULLETINS EN RAPPORTEN ................................ ...................... 244
BELGISCHE MISSIE BIJ HET 36STE FRANSE LEGERKORPS ......... 245
BELGISCHE MISSIE BIJ HET 8STE FRANSE LEGER,
DÉTACHEMENT D'ARMÉE DE BELGIQUE ................................ .......... 245
BELGISCHE MISSIE BIJ HET GROOTHOOFDKWARTIER VAN DE
RUSSISCHE KEIZERLIJKE LEGERS ................................ ...................... 246
I. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 246
II. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 247
III. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 247
DEPÔT DU CORPS DES INTERPRÈTES ................................ .................. 249
MILITAIRE ATTACHÉ BIJ HET BELGISCH GEZANTSCHAP TE
BERN ................................ ................................ ................................ ................ 250
BELGISCHE MILITAIRE MISSIE TE LONDEN ................................ .... 251
BELGISCHE MILITAIRE ATTACHE BIJ DE BELGISCH LEGATIE TE
ITALIE ................................ ................................ ................................ ............. 251
BELGISCHE MILITAIRE MISSIE IN DE VERENIGDE STATEN ...... 252
BELGISCHE MISSIE IPF. ................................ ................................ ............ 252
INSPECTION GÉNÉRALE DE L'ARMÉE ................................ ................ 253
INSPECTEUR -GENERAAL ................................ ................................ .............................. 253
I. ORDERS ................................ ................................ ................................ ....................... 253
II. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 253
III. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 255
IV. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 255

13 V. STATEN ................................ ................................ ................................ ....................... 256
VI. DIVERSE ................................ ................................ ................................ ...................... 257
GROUPEMENT II ................................ ................................ ................................ ............... 258
CENTRE D’INSTRUCTION D’AUVOURS ................................ ................................ ..... 258
MOBILISATIEBUREEL ................................ ................................ ................................ .... 258
RECRUTERINGSBUREEL DIEPPE ................................ ................................ ................ 259
CENTRE D'INSTRUCTION 1ERE DIVISION D'ARMÉE FÉCAMP ......................... 259
MEDISCHE DIENST VAN HET CENTRE D'INSTRUCTION 1ERE DIVISION
D'ARMÉE FÉCAMP ................................ ................................ ................................ ........... 260
PELETON SPÉCIAL D'INSTRUCTION (PSI) ................................ ............................... 260
CENTRE D'INSTRUCTION D'ETAT MAJOR (CIEM) ........................... 261
CENTRE D'INTRUCTION D'ARTILLERIE DE TRANCHÉE (CIAT) . 261
CENTRE D'INSTRUCTION EU ................................ ................................ .. 262
CENTRE D'INSTRUCTION DES SOUS -LIEUTENANTS AUXILIAIRES
D'ARTILLERIE ................................ ................................ .............................. 263
CENTRE D'INSTRUCTION FÉCAMP ................................ ....................... 263
CENTRE D’INSTRUCTION 5IEME DIVISION D’INFANTERIE ......... 263
CIDI/1DI ................................ ................................ ................................ ........... 263
INSPECTION GÉNÉRALE DES SERVICES DE L'INTENDANCE ...... 264
INSPECTION GÉNÉRALE DE LA CAVALERIE ................................ .... 264
INSPECTION GÉNÉRALE DE L'ARTILLERIE ................................ ...... 264
INSPECTION GÉNÉRALE DU SERVICE DE SANTÉ DE L'ARMÉE . 265
INSPECTION GÉNÉRALE DU GÉNIE ................................ ...................... 265
INSPECTION DES DÉPÔTS ................................ ................................ ........ 265
DÉPÔT DE CONVALESCENTS CHERBOURG ................................ ....... 266
COMMANDEMENT SUPÉRIEUR TERRITORIAL BELGE AU HAVRE
................................ ................................ ................................ ........................... 266
COMMANDEMENT SUPÉRIEUR DE LA BASE DE CALAIS .............. 266
I. ORGANISATIE ................................ ................................ ................................ ............ 266
II. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 268
III. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 268
IV. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 269
V. RAPPORTEN ................................ ................................ ................................ ............... 272

14 VI. STATEN ................................ ................................ ................................ ....................... 275
AUDITORAAT VAN DE BASIS VAN CALAIS ................................ ......... 275
SERVICE D'ADMINISTRATION DES BÂTIMENTS MILITAIRES
CALAIS ................................ ................................ ................................ ............ 276
SERVICE VÉTÉRINAIRE BASE DE CALAIS ................................ .......... 276
COMMANDEMENT DE LA PLACE DE PARIS ................................ ....... 276
COMMANDEMENT DES SERVICES MARITIMES MILITAIRES ..... 277
I. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 277
II. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 278
III. VERSLAGEN ................................ ................................ ................................ ............... 278
DÉPÔT DES ÉQUIPAGES ................................ ................................ ............ 279
COMMANDEMENT DE LA CÔTE / SERVICE MARITIMES
MILITAIRES ................................ ................................ ................................ ... 279
COMMANDEMENT DE LA CÔTE ................................ ............................ 280
I. SERVICE DE LA DÉFENSE CÔTIÈRE ................................ ................................ ..... 280
II. ORGANISATIE ................................ ................................ ................................ ............ 280
III. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 281
IV. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 282
V. HET IN KAART BRENGEN VAN DE DUITSE INSTALLATIES ........................... 284
VI. STUKKEN VAN DUITSE AFKOMST ................................ ................................ ....... 285
A. Kommandatur Brugge ................................ ................................ .............................. 285
B. Marinekorps Flandern Generalkommando ................................ .............................. 285
C. Oberbauposten II ................................ ................................ ................................ ...... 285
VII. DIVERSEN ................................ ................................ ................................ ................... 285
COMMANDANT DU SECTEUR DE ZEEBRUGGE ................................ 286
COMMANDEMENT DIVISIONNAIRE DES ETABLISSEMENTS DU
SERVICE DE SANTE ................................ ................................ .................... 286
COMMANDANT DU GÉNIE ................................ ................................ ........ 287
COMMANDEMENT DE L'ARTILLERIE ................................ ................. 287
DIRECTION DES ETABLISSEMENTS D'ARTILLERIE ....................... 288
DIRECTION DU GÉNIE ................................ ................................ ............... 288
DIRECTION DU SERVICE SANITAIRE DE L'ARMÉE BELGE .......... 289
DIRECTION DES PONTS ET CHAUSSÉES ................................ ............. 289
SERVICE DES ROUTES NORD ................................ ................................ ....................... 289

15 DIRECTION GÉNÉRALE DES SERVICES DE LA BASE SECONDAIRE
D'OSTENDE ................................ ................................ ................................ .... 290
DIRECTION DES SERVICES DE L'ARRIÈRE ................................ ........ 290
DIRECTEUR DU SERVICE DES APPROVISIONNEMENTS DE
L'INTENDANCE ................................ ................................ ............................ 292
DIRECTION DES CHEMINS DE FER ................................ ....................... 292
COMITÉ INTERALLIÉ DES RAVITAILLEMENTS SECTION BELGE
................................ ................................ ................................ ........................... 293
COMMISSION DÉLÉGUÉ BELGE AUPRÈS DE RÉSEAU FRANÇAIS
DE L'INTÉRIEUR ................................ ................................ .......................... 294
COMMISSION DÉLÉGUÉE BELGE POUR LE RÉSEAU DU NORD
FRANÇAIS ................................ ................................ ................................ ...... 294
COMMISSION DU RÉSEAU DU NORD ................................ .................... 294
DELEGUE MILITAIRE AUPRES DU RESEAU BELGE ........................ 295
DÉLÉGATION MILITAIRE AUPRÈS DU MINISTRE DES CHEMINS DE FER .... 295
COMMISSION RÉGULATRICE DES CHEMINS DE FER DE
CAMPAGNE ................................ ................................ ................................ ... 295
COMMISSION REGULATRICE ................................ ................................ . 296
I. ORGANISATIE ................................ ................................ ................................ ............ 296
II. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 296
III. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 297
IV. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 298
COMMISSION REGULATRICE DE ADINKERKE ................................ . 299
COMMISSION REGULATRICE DE BRUGES ................................ ......... 299
COMMISSION REGULATRICE DE CALAIS ................................ .......... 299
COMMISSION REGULATRICE DE MALINES ................................ ....... 300
MILITAIRE STATIONSCOMMANDANT VAN ANTWERPEN
CENTRAAL EN ZUID ................................ ................................ ................... 300
SERVICE DE RAVITAILLEMENT ARRIÈRE DE L'ARMÉE DE
CAMPAGNE ................................ ................................ ................................ ... 301
COMMANDEMENT MILITAIRE BELGE DE LA GARE DE
GRAVELINES ................................ ................................ ................................ . 301
COMMANDANT MILITAIRE DE LA GARE D'OSTENDE MARITIME
................................ ................................ ................................ ........................... 301

16 COMMANDANT MILITAIRE GARE -ANVERS -SUD ............................. 302
COMMANDANT MILITAIRE DE LA GARE DE TOURNAI ................ 302
COMMANDANT MILITAIRE DE LA GARE DE OOSTKAMP ............ 302
GARE RÉGULATRICE ................................ ................................ ................. 303
CHEMINS DE FER DE L'ARMÉE DE CAMPAGNE ............................... 303
CHEMINS DE FER DE CAMPAGNE ................................ ......................... 303
BATAILLON DE CHEMIN DE FER ................................ ........................... 303
SERVICE DES CHEMINS DE FER CÔTIÈRES (FURNES -
GRAVELINES) ................................ ................................ ............................... 304
SERVICE DES TRAINS DIVISIONNAIRES ................................ ............. 304
I. BRIEFWISSELING ................................ ................................ ................................ ...... 304
II. STUKKEN ................................ ................................ ................................ .................... 306
III. DOSSIERS ................................ ................................ ................................ .................... 306
IV. DIVERSE ................................ ................................ ................................ ...................... 306
SERVICE DES TRAINS SANITAIRES ................................ ....................... 307
PARC SUR RAIL ................................ ................................ ............................ 307
PARC DU GÉNIE DE L’ARMÉE ................................ ................................ . 307
SECTION DE CAMOUFLAGE ................................ ................................ ......................... 307
I. DÉLÉGUÉ DE LA SECTION DE CAMOUFLAGE AU Q.G. DE LA 5 D.A. .......... 307
TRANSPORTS PAR EAUX INTÉRIEURS (TEI) ................................ ...... 307
TROUPES D'ÉTAPES ................................ ................................ ................... 308
MILITAIR GOUVERNEUR VAN DE PLAATS ANTWERPEN ............. 308
MILITAIR GOUVERNEUR CLOOTEN ................................ .................... 308
MILITAIR GOUVERNEUR VAN HET ONBEZETTE BELGIË ............ 309
MILITAIR GOUVERNEUR VAN WEST -VLAANDEREN ..................... 309
GROEPERING CLOOTEN ................................ ................................ ........... 309
INFIRMERIE CENTRALE DE L'ARMÉE ................................ ................ 310
DÉPÔT CENTRALE DU GÉNIE, MAGASIN HABILLEMENT ............ 310
DÉPÔT D'ARMÉE NR. 2 ................................ ................................ .............. 310
RIJKSWACHTKORPS ................................ ................................ .................. 310
COMMANDANT RIJKSWACHTBRIGADE OOSTENDE ...................... 311

17 COMMANDANT DE LA GENDARMERIE TERRITORIALE BELGE
PRES DES ARMES ALLIEÉS OPERANT EN BELGIQUE. ................... 311
MILITAIR AUDITORAAT ................................ ................................ ........... 311
PLAATS ANTWERPEN ................................ ................................ ................ 312
PLAATS BRABANT ................................ ................................ ....................... 312
PROVINCIECOMMANDANT ................................ ................................ .......................... 312
PLAATS BRUSSEL ................................ ................................ ........................ 312
PLAATS IEPER ................................ ................................ .............................. 312
POSITION FORTIFIÉE DE LIÈGE ................................ ............................ 313
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 313
COMMANDANT VAN DE ARTILLERIE ................................ ................................ ....... 313
POSITION FORTIFIÉE DE NAMUR ................................ ......................... 314
POSITION FORTIFIÉE D’ANVERS ................................ ........................... 315
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 315
COMMANDEMENT SUPÉRIEUR DE LA POSITION FORTIFIÉE
D'ANVERS ................................ ................................ ................................ ....... 317
SECTION TÉLÉGRAPHIE SANS FIL (TSF) ................................ ............ 317
SERVICE DE REPERAGE D'ARTILLERIE ................................ ............. 318
COMMISSION DE LA DÉMOBILISATION ................................ ............. 318
HÔPITAL BELGE DE LA RUE DU FORT LOUIS, DUNKERQUE ...... 319
HÔPITAL MILITAIRE BELGE, RUE DE GRAVELINES, BOURBOURG
................................ ................................ ................................ ........................... 319
MEDISCH KORPS ................................ ................................ ......................... 319
DUITS ARCHIEF ................................ ................................ ........................... 319
MARINEKORPS FLANDERN GENERALKOMMANDO ....................... 320
HISTORISCHE DIENST ................................ ................................ ............... 320
I. WERKEN VAN ALGEMENE AARD BETREFFENDE DE EERSTE
WERELDOORLOG ................................ ................................ ................................ ............... 321
II. DE OPERATIES IN 1914 ................................ ................................ ............................ 322
A. Algemeen ................................ ................................ ................................ ................. 322
B. De Versterkte Stelling Luik ................................ ................................ ..................... 326
C. De Versterkte Stelling Namen ................................ ................................ ................. 328
D. de Versterkte Stelling Antwerpen ................................ ................................ ............ 331
1. Algemeen ................................ ................................ ................................ ............. 331

18 2. De eerste uitval uit de Versterkte Stelling Antwerpen ................................ ......... 332
3. De tweede uitval uit de Versterkte Stelling Antwerpen ................................ ....... 334
4. De belegering van Antwerpen ................................ ................................ ............. 335
E. De terugtocht van Antwerpen naar de IJzer ................................ ............................. 336
F. Werken betreffende de IJzerslag ................................ ................................ .............. 336
III. DE STABILISTATIEPERIODE ................................ ................................ .................. 339
IV. DE SLAG OM DE VLAAMSE HEUVELRUG ................................ .......................... 341
V. DE OPERATIES IN AFRIKA ................................ ................................ ..................... 349
VI. WERKEN BETREFFENDE DUITSE EENHEDEN ................................ ................... 356
VII. WERKEN BETREFFENDE BELGISCHE EENHEDEN ................................ ........... 358
VIII. WERKEN BETREFFENDE BELGISCHE MILITAIRE DIENSTEN ........................ 360
IX. WERKEN BETREFFENDE BEVRIENDE MOGENDHEDEN ................................ . 362
X. WERKEN BETREFFENDE DE VOOROORLOGSE PERIODE ............................... 362
XI. HISTORIEKEN EN ERETAFELS ................................ ................................ .............. 363
A. Legerdivisies ................................ ................................ ................................ ............ 363
B. Gemengde Brigades ................................ ................................ ................................ . 363
C. Infanteriebrigades ................................ ................................ ................................ ..... 364
D. Infanteriedivisies ................................ ................................ ................................ ...... 364
E. Cavaleriebrigade ................................ ................................ ................................ ...... 364
F. Cavaleriedivisie ................................ ................................ ................................ ........ 364
G. Linieregimenten ................................ ................................ ................................ ....... 365
H. Artillerie ................................ ................................ ................................ ................... 366
I. Lansiers ................................ ................................ ................................ ....................... 368
J. Gidsen ................................ ................................ ................................ ...................... 368
K. Grenadiers ................................ ................................ ................................ ................ 368
L. Karabiniers -Cyclisten ................................ ................................ ............................... 369
M. Jagers te Paard ................................ ................................ ................................ .......... 369
N. Jagers te Voet ................................ ................................ ................................ ........... 369
O. Genie ................................ ................................ ................................ ........................ 370
P. Transportkorpsen ................................ ................................ ................................ ..... 371
Q. Versterkte stellingen ................................ ................................ ................................ 371
R. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 372
XII. SLAGORDES ................................ ................................ ................................ ............... 372
A. Legerdivisies ................................ ................................ ................................ ............ 374
B. Artilleriecommandos van de divisies ................................ ................................ ....... 374
C. Groupement Légèrs van de legerdivisies ................................ ................................ . 375
D. Gemengde brigades ................................ ................................ ................................ .. 375
E. Artillerie van de Gemengde Brigades ................................ ................................ ...... 376
F. Infanteriebrigades ................................ ................................ ................................ ..... 377
G. Infanteriedivisies ................................ ................................ ................................ ...... 377
H. Cavaleriebrigades ................................ ................................ ................................ ..... 378
I. Cavaleriedivisies ................................ ................................ ................................ ......... 378
J. Gidsen ................................ ................................ ................................ ...................... 378
K. Grenadiers ................................ ................................ ................................ ................ 378

19 L. Karabiniers ................................ ................................ ................................ ............... 379
M. Lansiers ................................ ................................ ................................ .................... 379
N. Jagers te voet ................................ ................................ ................................ ............ 380
O. Jagers te paard ................................ ................................ ................................ .......... 380
P. Artillerieregimenten ................................ ................................ ................................ . 380
XIII. COPIE CONFORME ................................ ................................ ................................ .... 382
XIV. UITREKSELS EN KOPIEEN VAN VELDDAGBOEKEN ................................ ........ 383
XV. TRAVAUX ACCIDENTELS ................................ ................................ ....................... 386
XVI. TRAVAUX SPÉCIAUX ................................ ................................ .............................. 392
XVII. BIOGRAFISCHE NOTITIES ................................ ................................ ...................... 393
XVIII. BULLETIN BELGE DES SCIENCES MILITAIRES (BBSM) ......................... 397
XIX. NAOORLOGSE COMMISSIES ................................ ................................ .................. 399
XX. DIVERSE ................................ ................................ ................................ ...................... 404
1STE LEGERDIVISIE ................................ ................................ ................... 406
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 406
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 406
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 410
III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 413
COMMANDEMENT DU GENIE ................................ ................................ ...................... 414
2DE LEGERDIVISIE ................................ ................................ ..................... 415
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 415
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 415
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 415
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 415
C. Dagdossiers ................................ ................................ ................................ .............. 415
D. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 421
E. Verdedigingsplannen ................................ ................................ ............................... 421
F. Aanvalsplannen ................................ ................................ ................................ ........ 423
G. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 423
H. Sectordossier Diksmuide ................................ ................................ .......................... 423
I. Sectordossier Ramskapelle ................................ ................................ ......................... 425
J. Sectordossier Boezinge ................................ ................................ ............................ 425
K. Stukken betreffende de divisie in reserve ................................ ................................ 426
L. Stukken betreffende de kantonnementen ................................ ................................ . 427
M. Stukken betreffende de manoeuvres te De Panne ................................ .................... 427
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 428
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 428
B. Informatiebulletins ................................ ................................ ................................ ... 428
C. Inlichtingenbulletins ................................ ................................ ................................ . 429
D. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 429
E. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 430

20 III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 430
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 430
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 430
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 431
COMMANDANT ONDERSECTOR NOORD ................................ ............ 431
GROUPEMENT LÉGER ................................ ................................ ................................ .... 431
I. GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ ....... 431
II. ESCADRILLE AUTOCANONS ................................ ................................ ................. 431
3DE LEGERDIVISIE ................................ ................................ ..................... 432
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 432
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 432
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 432
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 433
C. Dagdossiers. ................................ ................................ ................................ ............. 433
D. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 440
E. Verdedigingsplannen ................................ ................................ ............................... 441
F. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 442
G. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 443
H. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 444
I. Velddagboeken ................................ ................................ ................................ ........... 445
J. Kaarten en plannen ................................ ................................ ................................ ... 445
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 446
A. Algemeen ................................ ................................ ................................ ................. 446
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 446
C. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 447
D. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 449
E. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 449
F. Staten ................................ ................................ ................................ ........................ 450
G. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 450
H. Kaarten ................................ ................................ ................................ ..................... 451
III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 451
COMMANDANT VAN ONDERSECTOR ZUID ................................ ............................. 452
4DE LEGERDIVISIE ................................ ................................ ..................... 452
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 452
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 452
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 452
B. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 453
C. Dagdossiers. ................................ ................................ ................................ ............. 454
D. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 459
E. Verdedigingsplannen ................................ ................................ ............................... 460
F. Aanvalsplannen ................................ ................................ ................................ ........ 461
G. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 461
H. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 462

21 I. Dossiers ................................ ................................ ................................ ...................... 462
J. Stukken betreffende de divisie in reserve ................................ ................................ 465
K. Stukken betreffende kantonnementen ................................ ................................ ...... 465
L. Staten ................................ ................................ ................................ ........................ 466
M. Kaarten en plannen ................................ ................................ ................................ ... 466
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 467
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 467
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 467
C. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 467
D. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 468
E. Kaarten en plannen ................................ ................................ ................................ ... 468
III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 469
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 469
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 470
C. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 470
D. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 470
E. Staten ................................ ................................ ................................ ........................ 471
5DE LEGERDIVISIE ................................ ................................ ..................... 472
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 472
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 472
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 472
B. Dagdossiers ................................ ................................ ................................ .............. 474
C. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 480
D. Verdedigingsplannen ................................ ................................ ............................... 481
E. Aanvalsplannen ................................ ................................ ................................ ........ 482
F. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 482
G. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 482
H. Kaarten en plannen ................................ ................................ ................................ ... 482
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 483
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 483
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 483
C. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 483
D. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 484
E. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 484
GROUPEMENT LÉGER ................................ ................................ ................................ .... 485
I. GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ ....... 485
II. 1STE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ....... 485
6DE LEGERDIVISIE ................................ ................................ ..................... 486
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 486
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 486
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 486
B. Dagdossiers ................................ ................................ ................................ .............. 486
C. Verdedigingsplannen ................................ ................................ ............................... 492
D. Aanvalsplannen ................................ ................................ ................................ ........ 493

22 E. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 493
F. Stukken betreffende de manoeuvres te Mailly ................................ ......................... 493
G. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 494
H. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 494
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 495
A. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 495
B. Rapporten en verslagen ................................ ................................ ............................ 495
C. Informatiebulletins ................................ ................................ ................................ ... 496
D. Kaarten en plannen ................................ ................................ ................................ ... 497
III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 497
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 497
B. Stukken betreffende de manoeuvres te Mailly ................................ ......................... 498
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 498
D. Brochures ................................ ................................ ................................ ................. 498
E. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 498
COMMANDANT VAN DE GENIE ................................ ................................ ................... 499
MILITAIR AUDITORAAT ................................ ................................ ................................ 499
COLONNE D'AMBULANCE 6DA ................................ ................................ .................... 499
AVIATION MILITAIRE ................................ ................................ ............... 500
GENERALE STAF ................................ ................................ ......................... 500
SERVICE PHOTOGRAPHIQUE ................................ ................................ . 500
COMPAGNIE D'OUVRIERS ET D'AÉROSTIERS DU GÉNIE ANVERS
................................ ................................ ................................ ........................... 501
ECOLE D'AVIATION MILITAIRE BRASSCHAAT ................................ ..................... 501
ECOLE D'AVIATION DE JUVISY ................................ ............................. 502
1STE BRIGADE VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ........................... 502
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 502
2DE BRIGADE VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ............................. 502
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 502
3DE BRIGADE VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ............................. 503
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 503
4DE BRIGADE VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ............................. 503
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 503
1STE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ....................... 503
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 503
2DE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ......................... 504
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 504

23 3DE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ......................... 504
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 504
4DE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ......................... 505
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 505
5DE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ......................... 505
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 505
6DE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ......................... 505
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 505
7DE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ......................... 506
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 506
8STE REGIMENT VAN HET VRIJWILLIGERSKORPS ....................... 506
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 506
CAVALERIEKORPS ................................ ................................ ..................... 506
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 506
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 506
A. Dagdossiers ................................ ................................ ................................ .............. 506
CAVALERIEDIVISIE ................................ ................................ .................... 507
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 507
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 507
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 507
B. Dagdossiers ................................ ................................ ................................ .............. 507
C. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 510
D. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 510
E. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 510
F. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 510
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 511
III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 511
1STE CAVALERIEDIVISIE ................................ ................................ ......... 512
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 512
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 512
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 512
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 512
C. Dagdossiers ................................ ................................ ................................ .............. 513
D. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 514
E. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 514
F. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 514
G. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 515
I. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 515

24 A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 515
B. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 515
C. Diverse ................................ ................................ ................................ ..................... 515
II. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 516
ONAFHANKELIJKE CAVALERIEBRIGADE ................................ ......... 516
2DE CAVALERIEDIVISIE ................................ ................................ ........... 517
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 517
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 517
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 517
B. Dagdossiers ................................ ................................ ................................ .............. 517
C. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 519
D. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 519
E. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 520
F. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 520
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 520
III. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 520
2DE CAVALERIEDIVISIE ................................ ................................ ........... 521
3DE BRIGADE ................................ ................................ ................................ ..................... 521
GENERALE STAF ................................ ................................ ......................... 521
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 521
A. Algemeen ................................ ................................ ................................ ................. 521
B. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 521
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 521
2DE CAVALERIEDIVISIE ................................ ................................ ........... 522
4DE BRIGADE ................................ ................................ ................................ ..................... 522
GENERALE STAF ................................ ................................ ......................... 522
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 522
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 522
B. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 522
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 523
CORPS DES AUTOS CANONS MITRAILLEUSES ................................ . 524
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 524
DEPOT ................................ ................................ ................................ ................................ .. 526
MEDISCHE DIENST ................................ ................................ ................................ .......... 526
2DE BATTERIJ ................................ ................................ ................................ ................... 527
3DE BATTERIJ ................................ ................................ ................................ ................... 527
4DE BATTERIJ ................................ ................................ ................................ ................... 528
CORPS EXPÉDITIONNAIRE INDUSTRIEL BELGE EN RUSSIE ....... 528

25 REGIMENT ZWARE ARTILLERIE ................................ .......................... 528
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 528
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 529
BRIGADE ZWARE ARTILLERIE ................................ .............................. 529
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 529
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 529
1STE REGIMENT ZWARE ARTILLERIE ................................ ................ 530
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 530
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 530
2DE REGIMENT ZWARE ARTILLERIE ................................ .................. 531
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 531
1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ 531
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 531
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 531
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 532
1STE BRIGADE ARTILLERIE ................................ ................................ ... 532
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 532
3DE BRIGADE ARTILLERIE ................................ ................................ ..... 532
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 532
5DE BRIGADE ARTILLERIE ................................ ................................ ..... 533
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 533
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 533
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 533
C. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 533
RÉGIMENT D'ARTILLERIE DE SIÈGE ................................ ................... 534
1STE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 534
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 534
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 535
2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 535
2DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ .. 535
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 535
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 536
PELETON ARTILLERIE DE TRANCHÉE ................................ ................................ .... 536
3DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ .. 536

26 GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 536
2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 536
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 537
KWARTIERMEESTER ................................ ................................ ................................ ...... 537
4DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ .. 537
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 537
2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 537
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 537
5DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ .. 537
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 537
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 537
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 538
2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 538
6DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ .. 539
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 539
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 539
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 539
C. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 540
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 540
7DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ .. 541
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 541
8STE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 541
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 541
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 541
GROUPE OBUSIERS 105MM ................................ ................................ ........................... 542
9DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ .. 542
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 542
10DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 542
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 542
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 543
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 543
GROUPE D'OBUSIERS 120 ................................ ................................ ............................... 543
11DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 543
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 543

27 2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 544
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 544
4DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 544
12DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 545
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 545
A. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 545
2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 545
13DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 545
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 545
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 545
17DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 546
3DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 546
18DE REGIMENT ARTILLERIE ................................ ................................ 546
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 546
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 546
GROUPEMENT DES CONTRE -BATTERIES ................................ .......... 546
FORTENARTILLERIE ................................ ................................ ................. 547
DEPOT VAN HET VLAAMS HOOFD ................................ ................................ ............. 547
2ÈME GROUPE D’OBUSIERS LOURDS ................................ .................. 547
3DE BATTERIJ ................................ ................................ ................................ ................... 547
1ÈRE REGIMENT DE LIGNE DE FORTERESSE ................................ ... 547
6ÈME REGIMENT DE LIGNE DE FORTERESSE ................................ .. 547
6DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 547
7ÈME REGIMENT DE LIGNE DE FORTERESSE ................................ .. 548
11ÈME REGIMENT DE LIGNE DE FORTERESSE ................................ 548
12ÈME REGIMENT DE LIGNE DE FORTERESSE ................................ 548
REGIMENT DES GRENADIERS DE FORTERESSE .............................. 548
5DE BATTERIE LANCE -GRENADES ................................ ....................... 549
1STE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ..... 549
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 549
DETACHEMENT DE GENDARMERIE ................................ ................................ .......... 550
2DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ....... 550

28 GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 550
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 550
3DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ....... 550
4DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ....... 551
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 551
5DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ....... 551
6DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ....... 551
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 551
7DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ....... 551
12DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ..... 552
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 552
16DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ..... 552
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 552
17DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ..... 552
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 552
19DE GEMENGDE BRIGADE ................................ ................................ ..... 552
ARTILLERIE ................................ ................................ ................................ ....................... 552
1STE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ .... 553
2DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ ...... 553
3DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ ...... 553
4DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ ...... 553
5DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ ...... 554
6DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ ...... 554
8STE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ .... 554
9DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ ...... 554
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 554
11DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ .... 555
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 555
12DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ .... 555
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 555
16DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ .... 556

29 GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 556
18DE INFANTERIEBRIGADE ................................ ................................ .... 556
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 556
1STE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ ........ 556
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 556
2DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ .......... 557
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 557
1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ 557
RÉGIMENT DE INSTRUCTION ................................ ................................ ...................... 557
BATAILLON DE RENFORT ET D’INSTRUCTION ................................ ..................... 557
3DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ .......... 557
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 557
COMMANDANT VAN DE INFANTERIE ................................ ................................ ....... 558
4DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ .......... 559
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 559
1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ 559
5DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ .......... 560
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 560
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 560
II. 3DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 560
COMMANDEMENT DE L'ARTILLERIE ................................ ................................ ....... 560
TRANSPORTKORPS ................................ ................................ ................................ ......... 560
6DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ .......... 561
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 561
7DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ .......... 561
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 561
8STE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ ........ 561
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 561
9DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ .......... 562
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 562
I. 1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ............ 562
II. 2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ .............. 562
10DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ ....... 562

30 GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 562
11DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ ........ 563
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 563
12DE INFANTERIEDIVISIE ................................ ................................ ........ 563
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 563
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 563
B. Informatiebulletins ................................ ................................ ................................ ... 563
C. Verdedigingsplannen ................................ ................................ ............................... 564
D. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 564
E. Dossiers ................................ ................................ ................................ .................... 564
F. Rapporten ................................ ................................ ................................ ................. 564
1STE REGIMENT JAGERS TE VOET ................................ ....................... 565
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 565
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 565
B. Stukken ................................ ................................ ................................ ..................... 566
2DE REGIMENT JAGERS TE VOET ................................ ......................... 568
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 568
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 568
3DE REGIMENT JAGERS TE VOET ................................ ......................... 568
4DE REGIMENT JAGERS TE VOET ................................ ......................... 569
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 569
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 569
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 569
5DE REGIMENT JAGERS TE VOET ................................ ......................... 569
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 569
1STE REGIMENT JAGERS TE PAARD ................................ .................... 570
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 570
2DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 570
3DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 570
4DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 570
ESCADRON DE MITRAILLEUR ................................ ................................ ..................... 570
2DE REGIMENT JAGERS TE PAARD ................................ ...................... 571
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 571
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 571
B. Briefwisseling ................................ ................................ ................................ .......... 572
C. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 573

31 2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 573
1STE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ............... 573
2DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 574
3DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 574
4DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 574
4DE REGIMENT JAGERS TE PAARD ................................ ...................... 574
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 574
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 574
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 574
6DE REGIMENT JAGERS TE PAARD ................................ ...................... 575
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 575
1STE BATALJON CARABINIERS -CYCLISTEN ................................ ..... 575
1STE REGIMENT LANSIERS ................................ ................................ ..... 576
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 576
2DE REGIMENT LANSIERS ................................ ................................ ....... 576
3DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 576
3DE REGIMENT LANSIERS ................................ ................................ ....... 576
3DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 576
4DE REGIMENT LANSIERS ................................ ................................ ....... 577
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 577
3DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 577
4DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 577
5DE REGIMENT LANSIERS ................................ ................................ ...... 577
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 577
1STE GROEP ................................ ................................ ................................ ....................... 578
2DE GROEP ................................ ................................ ................................ ......................... 578
1STE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ............... 578
2DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 578
3DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 578
4DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 579
1STE REGIMENT GIDSEN ................................ ................................ .......... 579
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 579
2DE ESCADRON ................................ ................................ ................................ ................. 579

32 2DE REGIMENT GIDSEN ................................ ................................ ............ 580
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 580
1STE REGIMENT GRENADIERS ................................ .............................. 581
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 581
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 581
B. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 582
C. Stukken betreffende de kantonnementen ................................ ................................ . 582
2DE REGIMENT GRENADIERS ................................ ................................ 582
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 582
1STE REGIMENT KARABINIERS ................................ ............................. 583
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 583
2DE REGIMENT KARABINIERS ................................ ............................... 583
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 583
A. Orders en instructies ................................ ................................ ................................ . 583
B. Sectordossiers ................................ ................................ ................................ ........... 583
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 583
3DE REGIMENT KARABINIERS ................................ ............................... 584
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 584
4DE REGIMENT KARABINIERS ................................ ............................... 584
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 584
1STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 584
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 584
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 584
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 585
2DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ................. 585
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 585
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 585
4DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ................. 585
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 585
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 587
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 587
5DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ................. 587
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 587
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 588

33 2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 588
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 588
4DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 588
6DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ................. 589
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 589
8STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 589
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 589
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 589
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 589
7DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ................. 590
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 590
9DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ................. 590
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 590
10DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 591
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 591
11DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ .............. 592
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 592
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 593
12DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 593
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 593
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 593
13DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 593
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 593
14DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 594
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 594
17DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 594
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 594
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 594
18DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 595
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 595
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 595
19DE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............... 595

34 GENERALE STA ................................ ................................ ................................ ................. 595
20STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 595
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 595
21STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 596
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 596
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 596
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 596
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 596
22STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 597
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 597
23STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 597
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 597
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 597
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 597
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 598
24STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 599
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 599
25STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 599
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 599
28STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 600
34STE LINIEREGIMENT ................................ ................................ ............. 600
1STE REGIMENT GENIE ................................ ................................ ............ 600
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 600
2DE REGIMENT GENIE ................................ ................................ .............. 600
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 600
3DE REGIMENT GENIE ................................ ................................ .............. 601
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 601
PELETON DES FONTAINIERS ................................ ................................ ....................... 602
4DE REGIMENT GENIE ................................ ................................ .............. 602
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 602
1STE BATALJON GENIE ................................ ................................ ............. 603
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 603

35 COMPAGNIE DE PIONNIER PONTONNIERS ................................ ............................. 604
DETACHEMENT DE CLERMONT ................................ ................................ ................. 606
2DE BATALJON GENIE ................................ ................................ ............... 607
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 607
1STE COMPAGNIE ................................ ................................ ................................ ............ 608
2DE COMPAGNIE ................................ ................................ ................................ .............. 608
6DE BATALJON GENIE ................................ ................................ ............... 609
2DE COMPAGNIE ................................ ................................ ................................ .............. 609
9DE BATALJON GENIE ................................ ................................ ............... 609
15DE BATALJON GENIE ................................ ................................ ............. 609
14DE BATALJON GENIE ................................ ................................ ............. 609
16DE BATALJON GENIE ................................ ................................ ............. 610
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 610
COMPAGNIE DES SAPEURS -MARINIERS ................................ ............. 610
GROUPEMENT LEGER ................................ ................................ ............... 610
5DE LEGERDIVISIE ................................ ................................ ..................... 611
COLONNE D'AMBULANCE ................................ ................................ ............................ 611
TRANSPORTKORPS VAN DE VERSTERKTE STELLING
ANTWERPEN ................................ ................................ ................................ . 611
TRANSPORTKORPS VAN DE 2DE LEGERDIVISIE ........................... 612
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 612
TRANSPORTKORPS VAN DE 3DE LEGERDIVISIE ............................. 613
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 613
TRANSPORTKORPS VAN DE 5DE LEGERDIVISIE ............................. 613
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 613
DEPOT VAN DE 3DE LEGERDIVISIE (DÉPÔT DIVISIONNAIRE) .... 614
DEPOT VAN DE 5DE LEGERDIVISIE (DÉPÔT DIVISIONNAIRE) .... 614
DEPOT VAN DE 6DE LEGERDIVISIE (DÉPÔT DIVISIONNAIRE) .... 615
COMMANDEMENT DU GENIE NIEUPORT ................................ ........... 616
LEGERGROEP VLAANDEREN ................................ ................................ . 616
GROUPEMENT MICHEL ................................ ................................ ............ 616
GROUPEMENT JACQUES ................................ ................................ .......... 616

36 GROUPEMENT BIEBUYCK ................................ ................................ ....... 617
GROUPEMENT WARNANT ................................ ................................ ........ 617
GROUPEMENT SUD ................................ ................................ ..................... 617
COMMANDEMENT DE L’ARTILLERIE ................................ ................................ ...... 617
INTERNERINGSKAMP OLDEBROEK ................................ ..................... 617
GROUPE DE BATTERIES BELGES INTERNÉES ASSEN .................... 618
COMMISSION D'EXAMEN DES DROITS À L'AVANCEMENT DES
OFFICIERS RAPATRIÉS ................................ ................................ ............. 618
COMMISSION D'ENQUETE EN CAUSE DU GÉNÉRAL DEGUISE ... 619
COMMISSION LEVY -MORELLE ................................ .............................. 619
MINISTERIE VAN KOLONIËN ................................ ................................ .. 620
OPENBARE WEERMACHT ................................ ................................ ........ 622
COMMANDANT SUPÉRIEUR DES TROUPES DU KIVU ..................... 622
COMMISSAIRE GÉNÉRAL ................................ ................................ .............................. 622
TROUPES DE L’EST ................................ ................................ ..................... 623
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ .............. 623
1STE BUREAU ................................ ................................ ................................ ..................... 623
2DE BUREAU ................................ ................................ ................................ ....................... 628
INTENDANCE ................................ ................................ ................................ ...................... 628
DIENST TELEGRAFIE ................................ ................................ ................................ ........ 629
DIENST CRYPTOGRAFIE ................................ ................................ ................................ .. 629
SECTION HISTORIQUE ................................ ................................ ................................ ...... 629
OFFICIER BELGE DE LIAISON AUPRÈS DU GRAND QUARTIER GÉNÉRAL
BRITANNIQUE ................................ ................................ ................................ ................... 629
BRIGADE NOORD ................................ ................................ ................................ ............. 630
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ ................ 630
BRIGADE ZUID ................................ ................................ ................................ .................. 632
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ ................ 632
GROUPEMENT D’AILE DROITE ................................ ................................ ....................... 634
TROUPES DU KATANGA ................................ ................................ ................................ . 634
GROUPE DE TANGANIKA ................................ ................................ .............................. 635
GENERALE STAF ................................ ................................ ................................ ................ 635
SERVICE TELEGRAPHIQUE ................................ ................................ ............................. 636
COMMANDANT DE LA BASE NAVALE DE LUKUGA ................................ ................. 636

37 1STE REGIMENT ................................ ................................ ................................ ............... 636
2DE REGIMENT ................................ ................................ ................................ ................. 637
3DE REGIMENT ................................ ................................ ................................ ................. 637
4DE REGIMENT ................................ ................................ ................................ ................. 638
1STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 638
2DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 639
3DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 639
4DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 640
5DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 640
6DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 640
7DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 641
8STE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 641
9DE BATALJON ................................ ................................ ................................ .................. 642
10DE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 642
11DE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 642
12DE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 642
13DE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 643
14DE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 644
15DE BATALJON ................................ ................................ ................................ ................ 644
BATTERIE KRUPP ................................ ................................ ................................ ............ 644
BATTERIE NORDENFELT ................................ ................................ .............................. 644
BATTERIE SAINT CHAMOND NR. 1 ................................ ................................ ............. 644


39

41 ALGEMENE BESCHRIJVING VAN HET ARCHIEF

IDENTIFICATIE
Referentie : BE KLM -MRA
Naam : Archieven van het ministerie van Oorlog , het Belgische Leger en de
Openbare Weermacht betreffende de Eerste Wereldoorlog.
Datering : 1914 -1920 ( 1888 -1946)
Beschrijvingsniveau : Archiefbestand
Omvang : 9804 nrs ( 25 7 s.m.)

GESCHIEDENIS VAN ARCHIEFVORMERS EN ARCHIEF
ARCHIEFVORMERS
1. ORGANISATIE VAN HET MINISTERIE VAN OORLOG
In 1914 geraken door de snelle opmars van de Duitse legers maar amper ambtenaren van het
ministerie in Frankrijk. Het ministerie zal gedurende de oorlog dan ook in een afgeslankte
vorm functioneren.
a. Het kabinet
Het kabinet verzekert de verbinding tussen de Generale Staf en de departementen van het
ministerie van Oorlog. Het grootste deel van het kabinet vestigt zich in de Belgische
frontzone nabij de Generale Staf. Het overige deel installeert zich te Le Havre, dichtbij de
Belgische regering1.

b. De 1 ste Algemene Directie
Deze directie is de eigenlijke personeelsdienst van het Belgische leger en het ministerie en is
bevoegd voor de administratie en opvolging van de recrutering, bevorderingen, op
verlofstellingen, enzovoort…



1 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van de Direction des Voies et Communications, invnr. 3913
in onderstaande inventaris.

42 c. Het Algemeen Secretariaat (Secrétariat Général, SG)
Het algemeen secretariaat staat hoofdzakelijk in voor de boekhouding van het leger en het
ministerie. De controle op de financiële verrichtingen gebeur t bij afwezigheid van de
Rekenkamer door het Office de Controle dat afh angt van het ministerie van Bevoorrading2.

d. Direction Générale de l’Armement et des Services Techniques de l’Armée
(DGASTA)
De DGASTA is bevoegd voor de bevoo rraading van het leger met wapens, munitie en andere
materialen voor de oorlogsvoering. Onder deze directie vallen de aankoopcommissies te
Londen, Parijs en New -York die nauw samenwerken met het ministerie van Bevoorrading. De
directie houdt ook toezicht op alle Belgische productiecentra voor artillerie in Frankrijk. Deze
bevinden zich grotendeels in de buurt van Le Havre en vallen onder het bevel van de
Direction des Etablissements d’Artillerie (DEA). De DGASTA controleert ook bepaalde
Belgische wapen - en munitiefabrieken in Groot -Brittannië alsook enkele speciale technische
diensten die instaan voor het aanleveren van grondstoffen. Tot slot vallen alle
ontvangstdiensten in fabrieken die voor het Belgische leger produceren onder de controle van
de DGASTA3.

e. Direction des Voies et Communications (DVC)
De directie wordt in maart 1917 binnen het ministerie van Oorlog opgericht4 met als
hoofdopdracht alle vraagstukken te behandelen betreffende het gebruik van de spoorwegen
die zich niet in het ambtsgebied van de 4de sectie van de Generale Staf bevinden. Inzake het
gebruik van de spoorwegen op Frans grondgebied staat men in contact met het 4de bureau van
de Franse generale staf. Een afgevaardigde wordt toegewezen aan elk netwerk en elk station
van enig belang.

De directie bestaat uit een directeur bijgestaan door een eerste en een tweede bureau. Het
eerste bureau onderhoudt de contacten met de stafchef van het Belgische leger, de
Commission de réseau de chemins de fer de campagne (CRCFC) en de Société Nationale de
Chemins de Fer Vicinaux . Ook staat men in verbinding met het Franse en Britse
groothoofdkwartier voor vraagstukken betreffende spoorwegen, wegen en kanalen.
Het tweede bureau onderhoudt de contacten met de Belgische militaire diensten op het Franse
spoorwegennetwerk, met de commissions de réseau , met de commissions r égulatrices en de
commissaires militaires belges délégués .

Binnen de directie fungeert er voor het transport via zeewegen een Bureau Général des
Transports Maritimes (BGTM). Dit bureau groepeert alle aanvragen voor het bevrachten en
het gebruik van Belgische schepen voor het Belgische leger en stuurt deze door naar het



2 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van de Direction des Voies et Communications, invnr. 3913
in onderstaande inventaris.
3 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van de Direction des Voies et Communications, invnr. 3913
en archief van de Historische Dienst van het Leger invnr. 4364 in onderstaande inventaris.
4 Omzendbrief van het kabinet van het ministerie van Oorlog nr. 771 Mg/49 van 12 maart 1917, Journal
Militaire Officiel (JMO), p. 152 -154.

43 Departement van de Marine aan wie het Departement van Oorlog de opvolging van deze
dossiers heeft gedelegeerd. Onder het BGTM valt ook het Commandement des Services
Maritimes Militaires (CSMM) voor wat betreft laden en lossen van overzeese transporten en
de Maritieme agentschappen van Le Havre, Calais en Londen. Ook het Dépôt des Equipages
valt onder het BGTM.
Het BGTM superviseert tot slot ook de diverse militaire pakjesdiensten voor de verzendingen
binnen Frankrijk5.

f. Direction Générale des Bâtiments Militaires (DGBM)
Deze directie is aangehecht bij het Groot Hoofdkwartier. Een deel van de directie st aat in voor
het oprichten en herstellen van verblijfplaatsen in de frontzone. Een ander deel d oet dit op het
Franse grondgebied dat hiervoor is opgedeeld in verschillende zones met elk een eigen
bevoegdheid6.

g. Inspection Général de l’Armée (IGA)
In september 1914 krijgt luitenant -generaal de Selliers de Moranville het bevel over de
Inspection Générale de l’Armée (IGA). Zijn eerste taak is het uitbouwen van opleidingscentra
voor het leger, dit vanaf oktober 19147. De werking zal zich hoofdzakelijk op Franse bodem
afspelen en in de loop der jaren een enorme uitbreiding kennen8. Met ingang van 20 februari
1919 wordt de IGA opgeheven. De werkzaamheden worden overgenomen door het
Commandement des Centres de l’Arrière (CCA)9.

Alle Belgische troepen en organismen gelegerd op het Franse grondgebied staan onder het
bevel van inspecteur -generaal luitenant -generaal de Selliers de Moranville. Uitzondering
hierop vormen de basissen van Calais en Le Havre en de organismen die rechtstreeks van het
ministerie van Oorlog afhangen. In de praktijk vallen onder de IGA: de instructiecentra
(Centre s d’Instruction , CI), de recruteringsburelen ( Bureaux de Recrutement , BR), hospitalen
voor herstellenden ( Hôpitaux pour Convalescents , HPC), depots voor herstellenden ( Dépôt
pour Convalescents , DPC), Compagnies des Subsistants , een Compagnie de Discipline
(CDD), een hospitaalcentrum ( Centre Hospitalier , CHR), een verdeelcentrum voor oude re
heropgeroe pen militairen ( Centre de Triage des Anciens Militaires , CTAM), etappelijnen en
een vliegschool ( Ecole d’Aviation , E. AvM.).



5 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van de Direction des Voies et Communications, invnr. 3913
in onderstaande inventaris. Schema van de samenstelling van het ministerie van Oorlog.
6 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van de Direction des Voies et Communications, invnr. 3913
in onderstaande inventaris. Zie ook de omzendbrief van het kabinet nr. 43/8B.A. van 11 januari 1918, JMO, p.
10-17.
7 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Fonds Personalia I, archief van de Selliers de Moranville,
inventarisnummer 155, Order nr.1 van de IGA betreffende de oprichting van opleidingscentra, 4 oktober 1914.
8 de Selliers de Moranville, Histoire de l’Inspection Générale de l’Armée et des Centres d’Instuction Belges
pendant la Guerre Mondiale 1914 -1918, in Bulletin Belge des Sciences Militaires, 1938, p. 1 -26, 139 -168 en
221-252. Het manuscript bevindt zich in het Fonds Personalia I (inventaris nr. 15, Boijen R.) in het
documentatiecentrum van het KLM -MRA.
9 Rondzendbrief van de Algemene Directie van 18 februari 1919, JMO, 1919, p.113.
Zie ook het dagelijkse order van het leger nr. 2659 van 21 februari 1919.

44 Na de wapenstilstand zal de IGA op Belgische en Franse bodem ook de terugkeer van de
Belgische krijgsgevangenen opvolgen en organiseert een korps voor het herbergen en
tewerkstellen van de Duitse krijgsgevangenen10.

De inspecteur -generaal werd bijgestaan door een generale staf. In deze generale staf zitten
nog diverse diensten: een medische dienst, pharmaceutische dienst, bevoorradingsdienst,
postdienst, een auditoraat, een provoostdienst en een aalmoezeniersdienst. Het hoofdkwartier
bevond zich te Rouen.

h. Inspection Général du Service de Santé (IGSS)
Deze inspectie is bevoegd voor de organisatie en controle van alle militaire medische diensten
zowel in de frontzone als in Frankrijk. De nodige aankopen worden evenwel gedaan door de
DGASTA11. Het toenmalige hoofd van deze algemene inspectie, luitenant -generaal Léopold
Melis, publiceerde in 1932 Contribution à l’histoire du Service de santé de l’armée au cours
de la guerre ; een lijvige historiek12.

i. Inspection Général des Services de l’Intendance (IGSI)
Deze inspectie is bevoegd voor de organisatie, inspectie en controle van alle militaire
bevoorradingsdiensten zowel van het veldleger als deze in Frankrijk. De aankopen worden
gedaan door het ministerie van Bevoorrading via de aankoopcommissies van de DGASTA13.

j. Commandement Supérieur de la Base de Calais (CSBC)
Op 13 oktober 1914 vaardigt het Belgische opperbevel het order uit om de bevoorradingsbasis
van het leger te installeren in de regio Calais -Duinkerke. Halfweg oktober 1914 wordt
luitenant -generaal Henri Clooten bevelhebber van de basis. Hij zal dit blijven tot begin
november 191714. Zijn taken zullen tot december 1918 worden overgenomen door generaal -
majoor d’Orjo de Marchovelette. Vanaf april 1915 moet België de basis delen met de Britse
legers. Het is hoofdzakelijk de regio Gravelines en haar haven die aan de Belgen toegewezen
wordt. Op 14 maart 1919 heft het ministerie van Oorlog het CSBC op15.

Het CSBC oefent een territoriale autoriteit uit over alle Belgische militaire diensten en
inrichtingen op het grondgebied van de basis. Deze militaire omschrijving omvat de regio ten



10 Het archief van dit korps wordt bewaard in het KLM -MRA. Zie Erik Janssen, Inventaris van het Korps van de
Krijgsgevangenen, 2011, Brussel.
11 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van de Direction des Voies et Communications, invnr. 3913
in onderstaande inventaris.
12 Melis L., Contribution à l’histoire du Service de santé de l’armée au cours de la guerre 1914 -1918, Brussel,
Institut Cartograpique Militaire, 1932, 545 p.
13 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van het Kabinet van het ministerie van Oorlog, invnr. 1225,
archief van de Direction des Voies et Communications, invnr. 3913 en archief van de Historische Dienst van het
Leger, invnr 4365 in onderstaande inventaris.
14 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Persoonlijk militair dossier nr. 8984 van Clooten Henri Louis.
15 Omzendbrief nr D.21/1040 van de 1re Direction Générale van 14 maart 1919, JMO, p. 188.

45 noorden van de Somme. Het commando heeft echter geen zeggenschap over de organismen
die afhangen van de Generale Staf of van de provinciecommandant van West -Vlaanderen.
Enkel het commando kan beslissen over het plaatsgebruik van de organen die zich in de basis
vestigen of bevinden.

Het commando heeft de bevoegdheden van een divisiecommandant over een hele rits
organismen, te weten: Services Maritimes Militaires , Dépôt de Remonte , het magasin de débit
de la Place de Calais , Groupement des Compagnies des Subsistants de Calais , het Corps de
Transport de la base , de detachementen Gendarmerie Territorial van Calais en Gravelines, de
officier des dégâts , het magasin de débit de la Place de Gravelines , de Compagnie des
Subsistants Gravelines , de Défense Aérienne de Gravelines , de Plaatsen Bourbourg en
Duinkerke, het Agence de Colis van Calais, Gravelines en Boulogne, de Service Vétérinaire
de la Base , het Auditorat de la Base en de Aumônerie de la Base .

Voor de talrijke andere organen aanwezig op het grondgebied van de basis fungeert het
commando als intermediair, een tussenschakel in de communicatie.
Alle communicatie van de Belgische diensten en inrichtingen met diensten (zowel burgerlijk
als militair) van de andere landen op het grondgebied van de basis moet via het commando
verlopen. Dit geldt ook voor de correspondentie van de inspecteurs van de depots, het
personeel van de parken en van de instructiecentra van de basis met het ministerie van
Oorlog. Een uitzondering wordt gemaakt voor de délégué belge près du réseau du Nord en de
leden van de intergeallieerde commissies. Zij moeten de basis enkel informeren als er sprake
is van een verplaatsing van de basis16. Alles aangaande transporten binnen de basis moet via
het commando doorgegeven worden aan de délégué belge près du réseau du Nord .

De commandant (een hoger officier) van de basis wordt bijgestaan door een generale staf. In
deze staf is ook de Service de la trésorie de l’armée de campagne et de la Base opgenomen.
k. Commandement Supérieur Territorial de Havre
De basis omvat alle militaire installaties die de Belgische regering in de regio van Le Havre
heeft opgericht om met eigen middelen en onafhankelijk het Belgische leger te kunnen
bevoorraden. Vanaf 1915 worden werkplaatsen voor artilleriestukken en -munitie uitgebouwd
en tal van magazijnen en ateliers voor uitrustingsstukken en voedsel zien het daglicht17.

l. Militair Cartografisch In stituut
Het instituut installeert zich eind oktober 1914 te Calais en met een kantoor te Londen. Het
zorgt ervoor dat de verschillende eenheden prompt het gevraagde kaartmateriaal toegezonden
krijgen. Het drukken van de kaarten gebeurt door het War Office te Londen, de Service
Géographique de l’Armée française te Parijs of door lokale drukkers18.



16 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van het Commandement Supérieur de la Base de Calais,
invnr. 822 in onderstaande inventaris .
17 Chatelle A ., L’effort belge en France pendant la guerre (1914 -1918), Parijs, 1934, p.166 -194.
18 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van het Commandement Supérieur de la Base de Calais,
invnr. 838 in onderstaande inventaris .

46 2. ORGANISATIE VAN H ET BELGISCHE LEGER
a. Het groothoofdkwartier
In tijden van oorlog wordt er een groothoofdkwartier opgericht met daarin de bevelhebber van
het leger, de generale staf van het Belgische leger en diverse ondersteunende diensten en
eenheden. Het groothoofdkwartier is zodus niet te beschouwen als een zelfstandige
archiefvormer, de onderdelen ervan echter wel. Een overzicht hiervan vinden we in de Liste
des Quartiers -Maîtres avec indication des unités qu’ils ont administrées depuis le 1 Août
191419.

b. De generale staf in het groothoofdkwartier
Bij koninklijk besluit van 26 juni 191020 richt België een permanente generale staf van het
leger op. In tegenstelling tot de voorgaande invullingen van een generale staf is dit orgaan en
haar takenpakket vanaf nu niet langer verweven met de ministeriële administratie en
functioneert ook in vredestijd. Hetzelfde besluit legt ook de krijtlijnen vast voor de werking
van de generale staven op de onderliggende niveaus: divisies, versterkte plaatsen en militaire
omschrijvingen.

De generale staf van het Belgische leger is het hoogste commandoniveau van het veldleger.
De werking van deze staf en deze van de staven op de onderliggende niveaus wordt
verduidelijkt in de instructie nr.32/22 van de 1ste Algemene Directie (26 juni 1910). Deze van
de generale staven op de onderliggende niveaus wordt in 1911 en 1913 verder uitgewerkt via
respectievelijk een instructie21 en een reglement22.

In maart 191223 wordt bij koninklijk en ministerieel besluit een aantal belangrijke
bevoeg dheden voor de werking van het leger overgeheveld van het ministerie (1ste Algemene
Directie) naar de generale staf. Vanaf nu staat de generale staf ook in voor de organisatie, het
onderricht en de opleiding, de militaire operaties, de aankoopvoorstellen, de mobilisatie en de
bevoorradingskwesties. Voorstellen en beslissingen dienen echter nog steeds aan de minister
van Oorlog voorgelegd te worden. Dossiers betreffende artillerie, fortificaties en genie
worden vanaf nu ook niet langer door het ministerie behandeld maar door de algemene
inspecties (artillerie en fortificaties) en een geniekorps24.

Aan het hoofd van de generale staf van het leger staat een stafchef (een generaal). In
vredestijd valt de stafchef onder de directe orders van de minister van Oorlog. De stafchef
zorgt voor de goede werking van de generale staf. In tijden van oorlog wordt de generale staf
uitgebreid tot een groothoofdkwartier met tal van steun - en verbindingsdiensten. Ook dit valt



19 War Heritage Institute, Site KLM -MRA, Archief van het ministerie van Oorlog, invnr. 1249 in onderstaande
inventaris . Zie ook JMO 26 januari 1920, p.339 -584.
20 KB van 26 juni 1910, nr.218.
21 1re Direction Générale, Nr. 32/9, Instruction sur le service dans les états -majors et les quartiers généraux, 12
mei 1911, JMO, p. 155 -214.
22 Règlement. Service dans les états -majors et les quartiers généraux, Brussel, Guyot Fréres, 1913.
23 KB van 5 maart 1912, nr. 958 en MB van 21 maart 1912, nr. 8534.
24 KB van 5 maart 1912, nr. 958 en MB van 21 maart 1912, nr. 8534.

47 onder de bevoegdheid van de stafchef. Hij onderhoudt een directe verbinding met de
bevelhebbers van de legerdivisies en de gouverneurs van de versterkte plaatsen. Voorts wordt
hij bijgestaan door een onderstafchef (een generaal of een kolonel) die zijn bevoegdheden
overneemt mocht hij zijn taken niet kunnen uitvoeren25. In geval van oorlog valt de stafchef
onder de directe orders van de bevelhebber van het leger, zijnde de vorst.

De generale staf van het leger wordt verder onderverdeeld in 4 secties. De eerste sectie staat
in voor de militaire operaties. De tweede sectie vormt de inlichtingendienst26. De derde sectie
behandelt alles aangaande het personeel en materialen. De vierde sectie ten slotte organiseert
de diensten van de achterwaartse zone (bevoorrading, transport, communicatie,…)27. In tijden
van oorlog vormen de eerste drie secties de eerste groep van het groothoofdkwartier. De
vierde sectie vormt de tweede en de sectiechef wordt stafchef van de directie van de diensten
van de achterwaartse zone28. De chef van de 3de sectie zou ook het bevel hebben over de
interne werking van het groot hoofdkwartier29.
c. De legerdivisies en de onderliggende eenheden

Met het organiseren van de regimenten van het veldleger binnen legerdivisies start men vanaf
oktober 189230. Dan stapt men af van een geleding in legerkorpsen en verdeelt men het
grondgebied in vier militaire omschrijvingen (districten) met elk een legerdivisie en
onderhorige regimenten.
Nadat in 1909 de dienstplicht wordt uitgebreid kan het effectief van het veldleger op
vredesvoet in 1913 naar zes legerdivisies en één cavaleriedivisie gebracht worden31.

Elke legerdivisie heeft een generale staf die in oorlogstijd uitgebreid wordt tot een
groothoofdkwartier. De bevoegdheden hiervan worden in 1910 bij koninklijk besluit
vastgelegd32 en verder uitgewerkt in de Instruction sur le service dans les états -majors et les
quartiers généraux van de 1ste Algemene Directie van het ministerie33. In 1913 giet een
ministerieel besluit deze instructie in het Règlement. Service dans les états -majors et les
quartiers généraux34.




25 KB van 22 maart 1912, nr. 969bis.
26 Instruction sur la recherche et l’étude des renseignements et note du 24 novembre 1916. Etat -Major Général,
3é Bureau, 1916. FRANS
Instruction pour le service des renseignements, Duinkerke, 1917, 54 p.
27 Service du Charroi Automobile, Notice relative au fonctionnement du service de réapprovisionnement des
rechanges, accessoires, pneus, etc., pour autos, motos, vélos. Armée Belge, 3eme Section.
28 KB van 26 juni 1910, nr.218.
29 Zie Organisation de l’armée sur le pied de guerre (1913 en 1914) en Organisation de l’armee de campagne
(1916).
30 KB van 25 juni 1892.
31 KB van 11 november 1913, nr. 1818bis.
32 KB van 26 juni 1910, nr. 218 en KB van 22 maart 1912, nr. 969bis.
33 1re Direction Générale, Nr. 32/9, Instruction sur le service dans les états -majors et les quartiers généraux, 12
mei 1911, JMO, p. 155 -214.
34 Règlement. Service dans les états -majors et les quartiers généraux , Brussel, Guyot Frères, 1913., MB van 27
juni 1913, nr. 1646.

48 De taak van een generale staf van een legerdivisie is de beslissingen van de bevelhebber van
de divisie voor te bereiden en hem alle nodige informatie te verschaffen. De staf vertaalt de
beslissingen van de bevelhebber naar orders, instructies, enz., verspreidt deze, en houdt de
opvolging nauwgezet in het oog. Alle documenten noodzakelijk voor de oorlogsvoering
worden verzameld en geklasseerd. Voorts brengt de staf ook de documenten samen die dienen
voor het schrijven van dagelijkse historieken.

Aan het hoofd van een generale staf van een legerdivisie staat een stafchef. Hij is
verantwoordelijk voor de goede werking van de staf en staat onder het directe bevel van de
bevelhebber voor wie hij ook altijd beschikbaar moet zijn. Wanneer er omgeschakeld wordt
van vredesvoet naar oorlogsvoet, dient de stafchef ervoor te zorgen dat de mobilisatie
nauwgezet volgens de instructies en vooral binnen de vooropgestelde termijnen verloopt. Hij
is ook, als korpschef, het bindmiddel tussen de bevelhebber, de staf en de diensten van het
divisionnaire hoofdkwartier. Indien de stafchef afwezig is, wordt zijn plaats ingenomen door
een onderstafchef.

De werkzaamheden van de staf worden verdeeld over drie bureaus waarvan het takenpakket
grotendeels overeenkomt met dit van de secties van de generale staf van het leger. Het eerste
bureau behandelt zaken van operationele aard. Het tweede bureau houdt zich bezig met het
vergaren en verdelen van inlichtingen35. Het derde bureau legt zich toe op kwesties aangaande
personeel en materialen36. Het is echter pas vanaf 1921 dat er binnen de divisies ook een
vierde bureau zal functioneren37.















35 Instruction sur la recherche et l’étude des renseignements et note du 24 novembre 1916. Etat -Major Général,
3é Bureau, 1916.
Instruction pour le service des renseignements, Duinkerke, 1917, 54 p.
36 Règlement. Service dans les états -majors et les quartiers généraux , Brussel, Guyot Frères, 1913., MB van 27
juni 1913, nr. 1646.
Attributions des commandants de l’artillerie et du Genie au G.Q.G., des commandants de Division d’Armée et
de Cavalerie, des commandants de Division d’Infanterie, des commandants d’Artillerie et du Génie de D.A., des
commandants d’Infanterie de D.I., des commandants d’Artillerie de D.I., des chefs de Corps. Instruction
provisoire, GQG Armée Belge, 1918.
37 Réglement Service dans les états -majors et les quartiers -généraux , Brussel, Imprimerie du Ministère de la
Défense Nationale, 1921.

49 3. DE ORGANISATIE VAN DE OPENBARE WEERMACHT

Opgericht in 1885 als privé -initiatief door de Belgische koning Leopold II en in 1908
overgenomen door de Belgische staat, is de Openbare Weermacht (Force Publique) reeds het
onderwerp geweest van tal van studies. Voor wat betreft de operaties en de organisatie van de
Openbare Weermacht tijdens de Eerste Wereldoorlog, blijft het werk38 van de Historische
Dienst van het Leger de belangrijkste secundaire bron. Dit werk is gebaseerd op de
archi efbestanddelen terug te vinden in onderhavige inventaris.

Hoewel de Openbare Weermacht nooit een bevoegdheid was van het ministerie van Defensie
maar wel van het ministerie van Koloniën, zijn de archieven met betrekking tot de Eerste
Wereldoorlog in de jaren ’20 van de vorige eeuw overgedragen naar het ministerie van
Defensie en meer bepaald naar de bovengenoemde Historische Dienst. Dit wellicht voor het
opstellen van voornoemde publicatie. De studie naar ook de gevechtshandelingen tijdens
WOI door de koloniale troepen was immers sinds 1920 een bevoegdheid van de Historische
Dienst39.




















38 Etat-Major Général de l’Armée, Section de l’Historique, Les campagnes coloniales belges, 1914 -1918. I:
Introduction. Les opérations au Cameroun. Les opérations en Rhodésie. La période defensive à la frontière
orientale, Brussel, Nationaal Cartografisch Instituut, 1927, 406p.
Etat-Major Général de l’Armée, Section de l’Historique, Les campagnes coloniales belges, 1914 -1918. II: La
campagne de Tabora (1916), Brussel, Nationaal Cartografisch Instituut, 1929, 616 + 252 p.
Etat-Major Général de l’Armée, Section de l’Historique, Les campagnes coloniales belges, 1914 -1918. III. La
campagne de Mahenge (1917). Evénements de l’année 1918 , Brussel, Nationaal Cartografisch Instituut, 1932,
458 p.
39MB van 23 maart 1920, nr. Cabinet A/398/I .M.A..

50 ARCHIEF
1. GESCHIEDENIS EN VERWERVING

De geschiedenis van het archief van het ministerie van Oorlog en het leger is op zijn minst
bijzonder te noemen. Grote delen van het gevormde archief overleefden immers niet één maar
twee wereldoorlogen.

Vanaf augustus 1914 neemt de archiefproductie van het Belgische leger een hoge vlucht. Het
vergt immers heel wat administratie om operationeel te kunnen blijven. Vanaf 1915 volgen de
eerste oproepen naar eenheden en diensten om hun archief over te dragen naar een centraal
depot. Gedurende de oorlog zullen deze oproepen herhaald worden. Na de oorlog en dan
vooral in de jaren ’20 zijn er tal van overdrachten, vooral van de legerdivisies, naar de
Historische Dienst. Toch blijft er nog heel wat archief bij de eenheden en diensten zelf of
wordt gecentraliseerd bij artillerieeenheden.

In mei 1940 is het alle hens aan dek. Archieven worden op transporten naar Frankrijk of
Groot -Brittannië gezet, meegezeuld op de veldtocht of eenvoudigweg achtergelaten in
kazernes en kwartieren. De Duitse invaller kan vanaf mei 1940 zijn hand leggen op grote
delen van deze bestanden. Hij noteerde netjes de vindplaats en een summiere beschrijving op
de omslagen.

Wat er tijdens de jaren 1940 -1945 met de inbeslaggenomen archieven is gebeurd, is
vooralsnog onduidelijk. Zeker is wel dat in 1945 behoorlijk wat in Russische handen valt: het
zogenaamde Moskou -archief (officieel: het fonds 185) . Een deel van het archief met
betrekking tot de Eerste Wereldoorlog bestaande uit bestanden van de Generale Staf
(hoofdzakelijk van de 4de sectie) en de legerdivisies (hoofdzakelijk voor de periode van de
stellingenoorlog) blijft blijkbaar in Belgische handen: het zogenaamde fonds Ex -CDH. Dit
fonds is in 2001 door de Historische Dienst overgedragen aan het KLM -MRA. Het fonds
Moskou wordt in 2002 gerestitueerd40.








40 Herrebout E. , De Duitse Archivschutz in België tijdens de Tweede Wereldoorlog, Algemeen Rijksarchief,
Brussel, 1997, 346 p.; Lust J., Steenhaut W., Vermote M., Een zoektocht naar archieven. Van NISG naar
AMSAB , Gent, Druk in de weer, 1997, 177 p.; Lust J. en Vermote M., “Papieren bitte! The confiscation and
restitution of Belgian archives and Libraries (1940 -2003)”. In Returned from Russia. Nazi Archival plunder in
Western Europe and recent restitution issues , Leicester, Institute of art and law and contributors, 2007, pp. 191 -
225; “De terugkeer van de ‘Russische’ archieven”, in: Vizier, driemaandelijks infoblad van het Koninklijk
Legermuseum , Brussel, 2002, p. 1 -2.

51 INHOUD EN STRUCTUUR
INHOUD

Heel wat stukken maken deel uit van series met redactionele vormen die v ormspecifiek zijn .
Het Règlement provisoire s ûr le service en campagne41, weliswaar gepubliceerd in 1922,
geeft een uitstekende opsomming, functie en definitie van deze series.

Om te communiceren met een onde rliggend echelon maakt men gebruik van :
- het order (ordre) .
- het dagelijkse order (voornamelijk met betrekking tot administratie) (ordre journalier):
bestaat zowel voor het leger (derde sectie) als voor de divisies, brigades,
regimenten en zelfs bataljons.
- de instructie (inst ruction) .
- het plan (plan) .
- de dienstnota (note de service): behoort tot de gewone correspondentie. In principe
wordt er slechts één zaak per nota behandeld.
- het informatiebulletin (bulletin d’information): geeft alle informatie door die bruikbaar
kan zijn voor de ondergeschikte echelons en hun taken. Deze informatie wordt
gepuurd uit het geheel van ingewonnen, gecontroleerde en met elkaar vergeleken
inlichtingen (cfr inlichtingenbulletin). Deze bulletins worden hoofdzakelijk
opgesteld door de generale staf of de legerdivisies.

Om te communiceren met een hoger echelon maakt men gebruik van :
- de staat (situation): geeft een overzicht van de staat van troepen en materialen.
- het verslag (compte -rendu): een bondige uiteenzetting (op papier of mondeling) over
een operatie, een situatie of een inlichting.
- het rapport (rapport):
o een gedetailleerde uiteenzetting die zo snel mogelijk na een gebeurtenis wordt
opgesteld. Het rapport dient dikwijls om verslagen op te stellen, ze te
vervolledigen of te laten overeenstemmen.
o een uiteenzetting van bedenkingen en voorstellen betreffende de studie van een
specifiek onderwerp.
o het dagelijks rapport (rapport journalier): steeds van administratieve aard.
o wordt steeds doorgegeven naar het directe hogere echelon, die het dan verder
naar boven verdeeld, al dan niet vergezeld van eigen opmerkingen en
toevoegingen.
- de dienstnota (note de service): behoort tot de gewone correspondentie. In principe
wordt er slechts één zaak per nota behandeld.
- het inlichtingenbulletin (bulletin de renseignement): is een bondige uiteenzetting van
de inlichtingen over de vijand, het terrein, de voorraden,… verzameld door de
legerdivisies, de infanteriedivisies en de cavaleriedivisies. In enkele gevallen
gebeurd dit ook door speciale eenheden (artilleriewaarnemers,



41 Règlement provisoire sûr le service en campagne , Ministère de la Défense Nationale, Brussel, 1922, p.167 -
170.

52 luchtverkenningen,…). De inlichtingen worden doorgegeven aan het direct hoger
gelegen echelon.

De belangrijkste en bovendien ook de grootste serie wordt gevormd door het dagdossier
(farde journalier) in welke we veelal bovenstaande stukken ook kunnen terugvinden. Het
dagdossier bundelt immers per dag alle inkomende en minuten van uitgaande stukken en
vormt zodoende één van de belangrijkste bronnen.

SELECTIES EN VERNIETIGINGEN
Er werd geen selectie doorgevoerd. Enkel binnen de bestanden van de diverse archiefvormers
werden de vele dubbels van dagelijkse orders vernietigd. Binnen het bestand van de
Historische Dienst werden de talloze dubbels van historieken en dubbels van de diverse
studies vernietigd. We bewaarden echter steeds enkele exemplaren die in de beste staat van
bewaring waren. Soms, zeker binnen de Historische Dienst, werden er meerdere bewaard, dit
vanwege de talrijke annotaties.

TOEKOMSTIGE AANGROEI/AANVULLINGEN
De wijze van ontsluiting van de militaire archieven en de weg die ze gevolgd hebben
vooraleer ze naar het KLM -MRA werden overgedragen sluit een toekomstige aangroei niet
uit. De keuze (zie lemma ordening) voor een contextualisering via een niet doorlopende
nummering laat ons echter toe deze bestanddelen snel toe te voegen in de inventaris.

ORDENING
In januari 2013 nam het KLM -MRA het besluit om de bestanden met betrekking tot de Eerste
Wereldoorlog aanwezig in de fondsen Ex -CDH en Moskou te inventariseren.
Beide fondsen zijn cong lomeraatsarchieven die thematisch onsloten zijn via oude
plaatsingslijsten (Ex -CDH) en een databank (Fonds Moskou). Een identificatie van de
respectievelijke archiefvormers, de series en een daarbij horende contextualisering van de
bestanden volgens het bestemmingsbeginsel ontbrak echter. Alle bestanddelen moesten met
andere woorden opnieuw geïnterpreteerd worden.

Na enkele steekproeven in beide fondsen werd duidelijk dat er honderden archiefvormers in
deze fondsen verborgen zaten. Een klassieke inventarisering met een aparte inventaris per
archiefvormer voorzien van een doorlopende nummering zou het werk nodeloos rekken.
Daarbij werd een mogelijke aangroei in het achterhoofd gehouden. Er werd zodus om
praktische redenen de voorkeur gegeven de doorlopende nummering te verlaten.

Gekozen werd om eerst met de inventarisering van het Fonds Ex -CDH te beginnen. Het
fonds bevond zich immers in een erg vervuilde staat en diende dringend geconserveerd en
gepreserveerd te worden. Deze operatie werd in oktober 2013 afgerond: een 80 -tal meter werd
beschreven en geconditioneerd. Eind december 2013 waren de beschrijvingen geordend per
archiefvormer en was er een voorlopige inventaris in de leeszaal beschikbaar.


53 Vanaf januari 2014 tot eind december 2017 werden de WO -I bestanddelen in het Fonds
Moskou onder handen genomen. Om enige houvast te krijgen werden de beschrijvingen in de
Moskou databank in verschillende excellfiles ondergebracht per veronderstelde
archiefvormer. Besloten werd te beginnen met het Korps Autokanonnen: een eerste test.
Daarna gingen we over naar de bestanden van het kabinet van het ministerie van Oorlog, de
secties van de Generale Staf, om zo verder de hiërarchische ladder af te dalen naar de
echelons van de legerdivisies, infanteriedivisies, regimenten, enz… De bijzonder rijke
bestanden van de eenheden betrokken bij de Afrikaanse veldtocht bewaarden we tot het einde.

Zodoende kon het overgrote deel van de bestanddelen via het bestemmingsbeginsel terug in
hun context geplaatst en beschreven worden. Maar niet allemaal: de Historische Dienst had in
de jaren ’20 de dagdossiers aangelegd door de staf, de divisies en de eenheden voor de
periode augustus – december 1914 en september – november 1918 grondig bewerkt. In
functie van het schrijven van een geschiedenis van de twee bewegende fazen in de oorlog,
haalde men de dagdossiers van de verschillende echelons uit elkaar en bracht alles, ongeacht
de archiefvormer, samen per dag. Een reconstructie van de oorspronkelijke dagdossiers
volgens het bestemmingsbeginsel zou een titanenwerk zijn én zou bovendien ook het werk
van de Historische Dienst teniet doen.

Eenzelfde probleem stelde zich bij de dossiers die de Historische Dienst samenstelde voor het
schrijven van historieken en het opstellen van slagordes van de eenheden. In deze dossiers
vinden we heel wat originelen die eigenlijk thuishoren in het archief van de respectievelijke
eenheden én in het archief van de naoorlogse commissies, en niet in de dossiers van de
Historische Dienst. Een dergelijk fenomeen doet zich ook voor bij de bestanddelen van de
diverse naoorlogse commissies. Ook hier vinden we, naast de klassieke ‘copie conforme’ tal
van originelen. Als argument om deze stukken niet terug te plaatsen, kunnen we het gebruik
als bewijs binnen een procedure aanhalen.


















54 RAADPLEGING EN GEBRUIK
VOORWAARDEN VOOR DE RAADPLEGING
De bestanden zijn vrij raadpleegbaar.
VOORWAARDEN VOOR DE REPRODUCTIE
De voorwaarden worden bepaald door het leeszaalreglement van het documentatiecentrum
van het War Heritage Institute, site KLM -MRA.
TAAL EN SCHRIFT VAN DE DOCUMENTEN
Het merendeel van de documenten is in het Frans opgesteld.
Het Nederlands, Engels, Duits, Russisch en Italiaans zijn echter in bepaalde bestanddelen
vertegenwoordigd.
AANWIJZINGEN VOOR HET GEBRUIK
Het archief bevat een schat aan informatie voor een breed spectrum aan onderzoekers gaande
van wapentechnische specialisten tot genealogen. Een goede voorkennis van de opbouw van
zowel het Belgisch leger als het ministerie en de bevoegdheidsverdeling is echter
noodzakelijk.

Wanneer het gaat om bevoegdheden en de organisatie van leger en ministerie is het Journal
Militair Officiel de basisbron aangevuld met publicaties in het Staatsblad.

De werken van Champagne J., Lecleir L. en Simoens T. zijn voor het begrip van de structuur
van het leger goede werkinstrumenten. Om na te gaan welke sectoren de divisies tijdens de
oorlog bezet hielden, kan men het Tableau des relèves , uitgegeven door de Historische
Dienst, raadplegen42. Voorts wijzen wij ook op volgende publicaties: Organisations
successsives de l’armée belge pendant la campagne 1914 -1918 , uitgegeven in 1919 door de
derde sectie van de generale staf en Liste des quartiers -maitres avec indication des unités
qu’ils ont administrées depuis le 1re août 1914 uitgegeven in 1920 door het ministerie van
Oorlog.

Maar ook in de diverse bestanddelen van het archief zelf kunnen we informatie vinden met
ondermeer tal van historieken, slagordes en uiteraard dossiers met betrekking tot
bevoegdheidsverdelingen en (her -)organisaties.





42 Dit document werd integraal opgenomen in de publicatie van De Vos L., Simoens T., Warnier D. en Bostyn
F., 14-18. Oorlog in België, Davidsfonds, 2014, p. 536 -539.


55 VERWANT MATERIAAL
DOCUMENTEN MET EEN VERWANTE INHOUD

Het documentatiecentrum van het War Heritage Institute, site KLM -MRA, bewaart tal van
fondsen die een aanvulling kunnen zijn op onderhavig bestand. Vooreerst zijn er natuurlijk de
persoonlijke dossiers van soldaten, onderofficieren (geboren voor 1888) en officieren
(geboren voor 1900) en de bijhorende stamboekregisters. Daarnaast zijn er de fondsen
Personalia en Personalia 1914 -1918 I en II. Voorst stippen we ook het archief van de de
Dienst voor de Duitse Krijgsgevangenen van de Belgische Middendienst voor de
Krijgsgevangenen en het archief van het Korps van de Krijgsgevangenen aan.

Het documentatiecentrum beschikt ook over de persoonlijke dossiers aangelegd door de
Belgische Middendienst van de Krijgsgevangenen. Hierin vinden we dossiers van Belgische
krijgsgevangenen, weggevoerden, verplicht tewerkgestelden, enz… De eigenlijke
admin istratie van deze dienst bevindt zich evenwel in het Algemeen Rijksarchief. Tot slot zijn
er nog de privaatrechtelijke giften in de aanwinstenfondsen.

Halen we ook nog het archief van de 1ste Legerdivisie aan. Dit werd door dr. Luc Vandeweyer
in een plaatsingslijst gegoten en hoort eigenlijk thuis bij de rest van het archief van de divisie,
terug te vinden in deze inventaris. Echter: de plaatsingslijst gaat in vele gevallen tot op
stukniveau en geeft zo een goed beeld van wat er ook in het archief van de andere
legerdivisies is terug te vinden. Er is zodoende besloten deze gedetailleerde lijst te laten voor
wat ze is.

Voor wat betreft aanverwante bestanden bewaard in andere archiefinstellingen en
bewaarplaatsen verwijzen we naar de exhaustieve publicatie Archievenoverzicht betreffende
de Eerste Wereldoorlog in België , uitgegeven door het Rijksarchief.


















56 BIBLIOGRAFIE

Bibliografiëen:

Bibliographie d’histoire militaire belge des origines au 1er août 1914 , Centrum voor
Militaire Geschiedenis, 14, Brussel, 1979, 673 p.
België en de Eerste Wereldoorlog. Bibliografie , Centrum voor Militaire Geschiedenis.
Bijdragen 21, Brussel, 1987, 598 p.
Tallier P.A., S oupart S., België en de Eerste Wereldoorlog, Bibliografie, Deel 2 (werken
uitgegeven van 1985 tot 2000) , Centrum voor Militaire Geschiedenis. Bijdragen 35,
Brussel, 2001, 195 p.

Archiefgidsen:

Vanden Bosch H ., Amara M . en D’Hooghe V., Archievenoverzicht betreffende de Eerste
Wereldoorlog in België, Studies over de Eerste Wereldoorlog 17 , 2 volumes, Algemeen
Rijksarchief Brussel, 2010, 1057 p..

Reglementen en instructies:

Instruction pour le service des renseignements , Duinkerke, 1917, 54 p.
Règlement. Service dans les états -majors et les quartiers généraux , Brussel, Guyot Fréres,
1913.
Réglement Service dans les états -majors et les quartiers -généraux , Brussel, Imprimerie du
Ministère de la Défense Nationale, 1921.

Studies:

AAF: The Allied Armies under Marshall Foch in the Franco -Belgian theater of operations.
Report of the Military Board of Allied Supply/ Les Armées alliées sous le commandement du
maréchal Foch dans le théâtre des opérations franco -belges. Rapport du Comité interallié
des Ravitaillements (2 vol.) , Washington, 1924.
The allied armies under marshall Foch in the franco -belgian theater of operations. Report of
the military board of allied supply. Volume I , part I, Washington, 1924.
The allied armies under marshall Foch in the franco -belgian theater of operations. Report of
the military board of allied supply, Volume I, part II, Charts and maps, Washington, 1924.
The allied armies under marshall Foch in the franco -belgian theater of operations. Report of
the military board of allied supply. Volume II , Washington, 1925.
De Lannoy E., Historique de la cavalerie Belge , Brussel, 1958.
Champagne J., Artillerie. Insignes et traditions , Aarlen,1982.
Chatelle A., Calais pendant la guerre (1914 -1918) , Parijs, 1927.
Chatelle A., L’effort belge en France pendant la guerre (1914 -1918) , Parijs, 1934.

57 De Vos L., Simoens T., Warnier D. en Bostyn F., 14-18. Oorlog in België, Davidsfonds,
2014.
Etat-Major Général de l’Armée, Section de l’Historique, Les campagnes colonial es belges,
1914 -1918. I: Introduction. Les opérations au Cameroun. Les opérations en Rhodésie. La
période defensive à la frontière orientale, Brussel, Nationaal Cartografisch Instituut, 1927,
406p.
Etat-Major Général de l’Armée, Section de l’Historique, Les campagnes colonial es belges,
1914 -1918. II: La campagne de Tabora (1916), Brussel, Nationaal Cartografisch Instituut,
1929, 616 + 252 p.
Etat-Major Général de l’Armée, Section de l’Historique, Les campagnes colonial es belges,
1914 -1918. III. La campagne de Mahenge (1917). Evénements de l’année 1918 , Brussel,
Nationaal Cartografisch Instituut, 19 32, 458 p.
Geschiedenis van het Belgisch leger van 1 830 tot heden. Deel I. Van 1830 tot 1919 , Brussel,
1982.
Grimsted, P., F.J. Hoogewoud & Ketelaar (red.), Returned from Russia. Nazi Archival
plunder in Western Europe and recent restitution issues – with Afterword , Institute of art and
law and contributors, 20 13.
Lecleir L. A., L’infanterie, filiations et traditions , Brussel, 1973.
Le service d’Etat -Major, Ecole de Guerre, août – décembre 1920 , 24 p.
Lust J., Steenhaut W., & Vermote M., Een zoektocht naar archieven. Van NISG naar AMSAB ,
Gent, Druk in de weer, 1997.
Grand Quartier Général, Etat -Major, III Section, Organisations successsives de l’armée
belge pendant la campagne 1914 -1918 , 1919. 89 p.
Melis L.., Contribution à l’histoire du Service de santé de l’armée au cours de la guerre,
1914 -1918 , Brussel, Institut Cartograpique Militaire, 1932, 545 p.
Ministère de la Guerre, 1ere Direction Générale, 7e bureau, Liste des quartiers -maitres avec
indication des unités qu’ils ont administrées depuis le 1re août 1914 , 1920.
Simoens T., De chaos op het slagveld. Het Belgisch leger in de loopgraven, 1914 -1918 ,
Antwerpen, Horizon, 2016, 608 p.
Verhaeghe J., Documenten over Belgen, tijdens de Eerste Wereldoorlog in Duitsland
gevangen of in neutrale landen geïnterneerd, in: Belgisch Tijdschrift voor Militaire
Geschiedenis , 1982 (24), nr. 8.


BESCHRIJVINGSBEHEER

Het bestand werd geordend, beschreven en verpakt door Janssen Erik op basis van Coppens
H., Richtlijnen voor de inhoud en de vormgeving van een archiefinventaris , Algemeen
Rijksarchief, Brussel, juni 2008.

Item sets

BE KLM-MRA